De algoritmische besluitvorming is ineens een onderwerp van het Europees Parlement, best bijzonder, toch?! Hiermee wordt ingespeeld op de ontwikkelingen van robotisering en artificial intelligence (AI). Er zou meer controle op de besluitvorming moeten komen, om daarmee de systemen te kunnen beoordelen en de nadelen te ondervangen.

Maar controle op besluitvorming en daarmee transparantie ‘onder de motorkap’, hoe realistisch is het?

Want zijn de hersenen die besluiten nemen dan ook inzichtelijk? Volgens mij is ons brein ook (nog steeds) een groot mysterie. Toch is het, zeker voor de accountancy, een interessant onderwerp. Want inzicht is toch wel de dagelijkse kost van de accountant. Hoe zitten de processen in elkaar, hoe zijn de cijfers opgebouwd en wat zit er in de cijfers. Kortom inzicht in de totstandkoming van de cijfers om zo een oordeel te kunnen geven.

En wat nu als het gecontroleerde bedrijf gebruik maakt van AI in zijn processen, hoe kan de accountant hier dan een oordeel over geven? Want als we de critici moeten geloven is de AI zo slim dat wij het niet meer kunnen volgen. En waarschijnlijk is een oordeel over wat er ‘onder de motorkap gebeurd’ dus bijna niet te geven.

Als je het van de andere kant bekijkt, hoe zou het zijn als de controle van de jaarrekening door gebruik van AI efficiënter kan? Dan is AI toch ook wel erg interessant. Dilemma’s…

 

Artificial Intelligence

Bij deze afweging is uiteraard achtergrondinformatie essentieel. De laatste tijd zijn er twee publicatiestromen rondom AI. De ene gaat over de automatisering en robotisering van werk. Maar vooral, wat zijn de voor en nadelen daarvan voor onze economie? De tweede stroom gaat over de bedreiging van AI voor de mensheid. Hier wordt gewaarschuwd voor de computers die zo slim en veelzijdig zouden zijn dat ze het einde van de mensheid zouden betekenen. Die discussie brengen een hoop ethiek met zich mee. De bekende voorbeelden van de zelfrijdende auto die een afweging moet maken tussen een kleine kans op menselijke schade en een grote kans op flinke materiele kosten? Hoe moet die afweging gemaakt worden?

Hierbij is het belangrijk om intelligentie te begrijpen. De critici van AI zeggen namelijk dat als een computer slimme dingen laat zien, dit geen intelligentie is. Want, zo luidt de cirkelredenering, anders zou een computer het niet kunnen. Neem de wereldkampioen schaken die verslagen wordt door zijn schaakcomputer, is dit dan gewoon bruut rekenwerk? Wie zegt dat de hersenen van de schaker niet net zo hard aan het rekenen zijn als de computer, alleen dan op een andere manier? Wat hier veel belangrijker in is, wat is het effect van het rekenwerk? Als dit net zo adequaat of zelfs beter is dan wat de mens kan, dan kan je van intelligentie spreken. Hierin is het nemen van beslissingen een belangrijke eigenschap, maar ook creativiteit en het gebruiken en begrijpen van taal. Tot zover de achtergrond van AI, begrijp je het dilemma en de noodzaak van transparantie?

 

Transparantie en AI

Terug naar de accountancy en de cijfertjes. Bij de dillema’s van transparantie doet ook de Autoriteit Financiële Markten (AFM) een duid in het zakje. Data-analyse wordt immers meer en meer ingezet om de kwaliteit van informatie (en de cijfers) te beoordelen, zeker als het gaat om de big-data van tegenwoordig. Vervolgens moet de kwaliteit van de data-analyse weer beoordeeld kunnen worden en daarvoor is dan weer transparantie nodig. Alles in overweging genomen, voor alle controlerende instanties onder ons is transparantie onder de motorkap erg belangrijk. Maar wat als dit de mogelijkheden van AI en zijn ontwikkelingen tegenhoudt….?